Mở cửa hằng ngày · 07:00–20:300399877333
← Kiến thức nha khoa

Khoang miệng là gì? Cấu tạo, chức năng, đặc điểm và bệnh lý thường gặp cần biết

Khoang miệng là phần đầu tiên của ống tiêu hóa, nằm ở nửa dưới khuôn mặt, ngay bên dưới mũi và phía trên cằm. Khoang miệng đóng vai trò quan trọng trong hoạt động ăn nhai, phát âm và bảo vệ sức khỏe răng miệng. Bài viết sau đây Nha khoa Việt Pháp sẽ giải đáp để khách hàng hiểu được khoang miệng là gì? Cấu tạo, chức năng và những bệnh lý thường gặp liên quan đến khoang miệng.

1. Khoang miệng là gì?

Khoang miệng là khoảng không gian bên trong miệng, nằm ở phần dưới của khuôn mặt, phía dưới khoang mũi và phía trên cằm. Đây là phần đầu tiên của ống tiêu hóa, nơi tiếp nhận thức ăn, thực hiện quá trình nhai và trộn thức ăn với nước bọt trước khi nuốt xuống họng. Khoang miệng cũng tham gia vào hoạt động cảm nhận vị giác và phát âm.

Giới hạn của khoang miệng

Khoang miệng được bao bọc bởi các cấu trúc mềm, cơ và xương, tạo thành một không gian có khả năng thay đổi khi nói, nhai hoặc nuốt. Các giới hạn gồm:

Phân chia của khoang miệng

Cung răng cùng phần lợi bao quanh tạo thành ranh giới chia khoang miệng thành hai phần sau:

Như vậy, khoang miệng bao gồm cả không gian bên trong cung răng lẫn khoảng giữa răng với môi và má.

2. Cấu trúc chi tiết khoang miệng

Khoang miệng gồm nhiều bộ phận phối hợp để thực hiện các hoạt động ăn nhai, nuốt, cảm nhận vị giác và phát âm. Mỗi bộ phận có đặc điểm cấu tạo riêng, từ lớp mô mềm bao quanh đến răng, xương nâng đỡ và các tuyến tiết nước bọt.

2.1. Môi và Má

Môi và má tạo nên thành trước và hai bên của khoang miệng. Bên ngoài được phủ bởi da, bên trong được lót bằng niêm mạc ẩm. Giữa các lớp này có cơ vân, mô liên kết, mạch máu, dây thần kinh và các tuyến nước bọt nhỏ.

Cấu tạo này giúp môi, má cử động linh hoạt khi nói, nhai và biểu lộ cảm xúc.

Dưới đây là một số điểm mốc giúp nhận biết cấu trúc vùng môi, má:

Trong quá trình ăn, môi sẽ giúp khép kín miệng, còn má phối hợp với lưỡi giữ và đưa thức ăn trở lại mặt nhai của răng.

2.2. Răng, Nướu (Lợi) và Xương ổ răng

Răng trực tiếp cắn, xé và nghiền thức ăn. Để thực hiện được những hoạt động này, răng cần có hệ thống nâng đỡ gồm nướu, dây chằng nha chu, xê măng chân răng và xương ổ răng.

Về số lượng:

Về hình thể:

Mỗi răng được chia thành thân răng, cổ răng và chân răng. Trong đó:

Răng được cấu tạo bởi các mô gồm:

Dây chằng nha chu nối chân răng với xương ổ sẽ giúp giữ răng ổn định và phân tán lực nhai khi khoang miệng thực hiện hoạt động ăn nhai.

Nướu là phần mô mềm bao quanh cổ răng và phủ lên vùng xương ổ răng. Nướu được phân thành:

Các cấu trúc này cùng tạo nên một hàng rào bảo vệ mô nâng đỡ răng.

2.3. Khẩu cái (Vòm miệng)

Khẩu cái tạo thành mái của khoang miệng, ngăn cách khoang miệng với khoang mũi ở phía trên. Cấu trúc này gồm hai phần nối tiếp nhau là: khẩu cái cứng phía trước và khẩu cái mềm phía sau.

Khi nuốt, khẩu cái mềm nâng lên, giúp ngăn thức ăn và chất lỏng đi ngược lên vùng mũi. Bộ phận này cũng tham gia điều chỉnh luồng khí khi phát âm.

2.4. Lưỡi

Lưỡi là một khối cơ vân linh hoạt, được phủ niêm mạc và nằm chủ yếu trong ổ miệng chính thức. Lưỡi gồm:

Mặt trên gọi là lưng lưỡi, còn mặt dưới gọi là bụng lưỡi, nối với sàn miệng qua thắng lưỡi. Trên lưng lưỡi có một rãnh hình chữ V gọi là rãnh tận, phân chia phần hai phần ba trước với một phần ba sau. Bề mặt lưỡi có các loại nhú, thường được gọi là gai lưỡi. Gai lưỡi thường gồm:

Phần một phần ba sau của lưỡi có các đám mô lympho tạo thành amidan lưỡi, còn gọi là hạnh nhân lưỡi. Cấu trúc này tham gia bảo vệ cơ thể trước các tác nhân xâm nhập qua vùng miệng, họng.

Nhờ khả năng vận động linh hoạt, lưỡi giúp đảo trộn thức ăn với nước bọt, tạo viên thức ăn và đẩy thức ăn về phía họng khi nuốt. Đồng thời, lưỡi phối hợp với môi, răng và khẩu cái để tạo âm khi nói.

2.5. Các tuyến nước bọt

Các tuyến nước bọt tiết dịch vào khoang miệng, giúp duy trì độ ẩm, bôi trơn thức ăn và hỗ trợ quá trình tiêu hóa ban đầu. Hệ thống này gồm ba đôi tuyến nước bọt lớn và nhiều tuyến nhỏ phân bố dưới niêm mạc.

Ba đôi tuyến lớn gồm:

Ngoài ra còn có các tuyến nước bọt nhỏ nằm rải rác ở niêm mạc môi, má, khẩu cái và lưỡi, tiết nước bọt trực tiếp lên bề mặt niêm mạc, giúp giữ ẩm và bảo vệ mô trong miệng.

2.6. Hệ thống bạch huyết (Vòng Waldeyer)

Ở vùng tiếp giáp giữa đường ăn và đường thở có các khối mô bạch huyết sắp xếp thành vòng Waldeyer.

Vòng Waldeyer gồm bốn nhóm cấu trúc chính như sau:

Các mô này tham gia vào việc nhận diện tác nhân lạ đi vào qua đường mũi và miệng, từ đó góp phần khởi động đáp ứng miễn dịch để bảo vệ cơ thể.

3. Chức năng khoang miệng

Khoang miệng đồng thời tham gia vào hoạt động phát âm, cảm nhận vị giác và bảo vệ cơ thể. Những chức năng này được thực hiện nhờ sự phối hợp giữa răng, môi, má, lưỡi, khẩu cái và hệ thống tuyến nước bọt.

3.1. Chức năng tiêu hóa

Quá trình tiêu hóa bắt đầu ngay khi thức ăn được đưa vào miệng. Tại đây, thức ăn được nghiền nhỏ, làm ẩm và trộn với enzyme trước khi chuyển xuống các phần tiếp theo của đường tiêu hóa. Cụ thể:

3.2. Chức năng phát âm và giao tiếp

Khoang miệng giúp điều chỉnh luồng hơi và định hình âm thanh thành lời nói. Khi phát âm, luồng khí từ phổi đi qua thanh quản rồi đến vùng hầu, miệng và mũi. Sự thay đổi vị trí của môi, lưỡi, hàm và khẩu cái tạo nên những âm khác nhau.

Trong quá trình này, mỗi bộ phận sẽ đảm nhiệm một vai trò riêng như sau:

Ngoài lời nói, môi và các cơ quanh miệng còn tham gia biểu lộ cảm xúc qua nụ cười, động tác mím môi hoặc những thay đổi nét mặt, hỗ trợ giao tiếp hàng ngày.

3.3. Chức năng hô hấp phụ

Khoang miệng có thể trở thành đường dẫn khí bổ sung khi nhu cầu thông khí tăng, chẳng hạn như lúc vận động mạnh, khi đường mũi bị cản trở. Không khí đi qua miệng xuống họng, thanh quản rồi tiếp tục vào đường hô hấp.

Tuy nhiên, miệng không có khả năng lọc bụi, làm ấm và làm ẩm không khí hiệu quả như mũi. Vì vậy, đây là đường hô hấp bổ sung; thở qua mũi vẫn là hình thức phù hợp trong điều kiện bình thường. Việc luồng khí thường xuyên đi qua miệng cũng dễ làm bề mặt niêm mạc mất ẩm và gây cảm giác khô miệng.

3.4. Bảo vệ miễn dịch và cảm nhận vị giác

Khoang miệng thường xuyên tiếp xúc với thức ăn, đồ uống và các vi sinh vật từ môi trường. Để bảo vệ cơ thể, niêm mạc miệng kết hợp với nước bọt và mô miễn dịch vùng miệng–họng tạo nên nhiều lớp bảo vệ.

Về bảo vệ miễn dịch

Nước bọt giúp rửa trôi một phần thức ăn thừa và vi sinh vật. Trong nước bọt còn có kháng thể IgA tiết, góp phần hạn chế tác nhân gây bệnh bám vào niêm mạc, cùng lysozyme, một enzyme có khả năng phá hủy thành tế bào của một số vi khuẩn. Các thành phần này sẽ hỗ trợ kiểm soát vi sinh vật.

Ngoài ra, các amidan thuộc vòng Waldeyer ở vùng hầu họng tham gia nhận diện tác nhân lạ đi vào qua đường miệng và mũi, góp phần khởi động đáp ứng miễn dịch.

Về vị giác

Các tế bào cảm nhận trong nụ vị giác sẽ giúp nhận biết năm vị cơ bản: ngọt, chua, mặn, đắng và umami. Umami là vị ngon đậm đà thường cảm nhận được trong nước dùng thịt hoặc thực phẩm giàu glutamate. Nước bọt hòa tan các chất trong thức ăn, tạo điều kiện để chúng tiếp xúc với tế bào vị giác.

Các nụ vị giác tập trung nhiều trên những loại gai lưỡi có chức năng vị giác. Tuy nhiên, cảm nhận hương vị món ăn còn có sự phối hợp của khứu giác, nhiệt độ và kết cấu thực phẩm.

3.5. Hỗ trợ thăng bằng, thị giác, thính giác và dẫn lưu xoang

Khoang miệng nằm gần nhiều cấu trúc vùng đầu mặt nên có mối liên hệ với tai, mắt và xoang mặt. Theo đó:

4. Đặc điểm của khoang miệng khỏe mạnh

Một khoang miệng khỏe mạnh được biểu hiện qua tình trạng của răng, nướu, niêm mạc và sự thoải mái khi ăn uống, nói chuyện. Dưới đây là những đặc điểm của một khoang miệng khỏe mạnh:

Lưu ý: Màu niêm mạc, sắc tố lợi có thể khác nhau giữa mỗi người. Màu niêm mạc và lợi sẽ phụ thuộc vào sắc tố melanin, độ dày mô, hệ thống mạch máu và vị trí quan sát. Vì vậy, lợi có màu nâu hoặc sẫm hơn vẫn có thể là sắc tố sinh lý bình thường, nhất là khi đặc điểm này đã có từ lâu và ổn định.

5. Bệnh lý thường gặp và dấu hiệu cảnh báo ở khoang miệng

Các bệnh lý trong khoang miệng có thể ảnh hưởng đến răng, mô nâng đỡ răng, niêm mạc và tuyến nước bọt. Dưới đây là những bệnh lý thường gặp và dấu hiệu cảnh báo ở khoang miệng mà khách hàng cần chú ý:

Các bệnh lý phổ biến ở khoang miệng

Ở khoang miệng thường gặp những bệnh lý phổ biến gồm:

Triệu chứng cảnh báo cần thăm khám sớm

Khách hàng nên chủ động đến nha khoa hoặc cơ sở chuyên khoa phù hợp để thăm khám khi xuất hiện những biểu hiện sau:

6. Hướng dẫn chăm sóc và vệ sinh răng miệng

Chăm sóc khoang miệng cần kết hợp làm sạch răng, kẽ răng, lưỡi với chế độ ăn uống và thăm khám phù hợp. Dưới đây là hướng dẫn chăm sóc chi tiết theo tư vấn của bác sĩ nha khoa:

7. Khi nào cần đi khám vì bất thường trong khoang miệng?

Những thay đổi trong khoang miệng có thể bắt nguồn từ kích ứng nhẹ, nhưng cũng có thể liên quan đến bệnh lý cần điều trị. Khách hàng nên chú ý đến thời gian kéo dài, mức độ tái diễn và ảnh hưởng của triệu chứng đến việc ăn uống, sinh hoạt.

Dưới đây là những dấu hiệu bất thường trong khoang miệng cần được thăm khám ngay: